Historija Opine

 

Neolit, bronzano i eljezno doba, antika civilizacija

Sarajevo je grad sa izuzetno dugim kontinuitetom ivljenja. U Sarajevu, u njegovoj samoj jezgri, ali i na periferiji, su otkriveni brojni lokaliteti ljudskih staništa iz razliitih vremenskih epoha.
Najstarija staništa su iz vremena neolita (mlaeg kamenog doba) i rije je o glasovitoj butmirskoj kulturi, koja je egzistirala u periodu od 2400. do 2000. godine p.n.e.
Nakon neolita ivot se nastavlja u epohi bronzanog doba. Bronzano doba je specifino po naseljima zvanim gradine, koje se nalaze na padinskim dijelovima – uzvisinama. Na podruju današnje opine Stari Grad registrovana su sljedea naselja, tj. gradine iz bronzanog perioda: Gradac, iznad potoka Bistrik u blizini mahale Komatin, Obhoda na ušu potoka Mošanice, te gradina ponad Bakija.

Sljedea epoha u povijesti je eljezno doba. Ovaj period obiljeila su ilirska plemena koja su u Sarajevu (na njegovim padinama) gradila svoje nastambe (utvrde). Posebno se istiu ilirska naselja na Debelom brdu i na podruju današnjeg Soukbunara. Na prostoru opine Stari Grad registrovana je gradina na lokalitetu Moila. Na ovim lokalitetima razvijalo se uveno ilirsko pleme Desidijata. Nakon Ilira – Desidijata i njihovog djelovanja na podruju današnjeg Sarajeva, a samim tim i na podruju današnje opine Stari Grad, slijedi epoha antike civilizacije, kojoj je sarajevsko podruje izuzetno pogodno za bivstvovanje njene kulture.

 

Srednjovjekovni period

Nakon propasti antike civilizacije  slijedi srednjovjekovni period, a pod tim posebno mislimo na epohu srednjovjekovne bosanske drave (banovine, a zatim kraljevine). Današnje Sarajevo u srednjovjekovnoj bosanskoj dravi bilo je u sastavu srednjovjekovne upe Vrhbosne. upa Vrhbosna pripadala je feudalnoj porodici Pavla Radenovia, odnosno porodici Pavlovia. Naselje Vrhbosna imalo je nekoliko sela (Brodac, Bratnik – Vratnik, Hvaletii – Faletii, Komatin, Hrvatin, Hrid itd.) sa centralnim trgom Tornikom (naziv dobio po pazarnom danu utorku), koji se nalazio na mjestu današnjeg uša Koševskog potoka u Miljacku. Osim trga Tornika, upa Vrhbosna imala je još jedan manji trg koji se nalazio na raskriju puteva (antikih puteva), na prostoru izmeu današnje Bendbaše i Bašaršije.
Pored sela i dva trga upa Vrhbosna je imala utvrdu, tj. stari grad Hodidjed, koji je bio u funkciji samog središta upe u politiko-administrativnom smislu. Stari Grad Hodidjed nalazio se na mjestu današnje Bijele tabije, mada postoje indicije da se nalazio na podruju Buloga (istono od Sarajeva). upa Vrhbosna, odnosno njezin trg na prostoru izmeu današnje Bendbaše i Bašaršije je, mogli bi kazati, najstariji nukleus oko kojeg poinje razvoj osmanskodobnog naselja, koje e na kraju svoj naziv uobliiti u Sarajevo. Taj trg, odnosno nukleus budueg Sarajeva je ujedno i nukleus današnje opine Stari Grad.

 

Dolazak Osmanlija i uloga Isa-bega Ishakovia

Godine 1448. Vrhbosnu, odnosno njen centralni dio Hodidjed osvajaju Osmanlije. S tog prostora su se nastavila daljnja osvajanja Bosne i Hercegovine. Dok su osvajanja BiH trajala na prostoru sada ve nekadašnje upe Vrhbosne, nastavio se razvoj naselja, ali u drugom smjeru ili u drugoj fizionomiji, koju openito nazivamo islamsko-orijentalna. U ovom vremenu posebno vana linost za razvoj naselja, budueg Sarajeva, je Isa-beg Ishakovi. Isa-beg je svojim aktivnostima, posebno graditeljskim, postavio temelje buduem Sarajevu. On podie damiju na mjestu današnje Careve damije, a u blizini damije i hamam, zatim drveni most, karavan-saraj, te duane. Posebno je zanimljivo njegovo podizanje dvora, kao upravnog sjedišta, koje se zvaše na osmanskom saray (dvor). Po toj rijei saray ubrzo je i naselje dobilo naziv Saray-ovasi, što bi znailo „Polje ispred dvora“, tj. saraja. Bosanski ovjek i njegov slavenski, bosanski jezik, prilagodio je ove rijei (Saray-ovasi) svom jeziku, te na kraju dobismo Sarajevo kao naziv za osmanskodobni grad pa sve do danas.

Godine 1462. nastaje Isa-begova vakufnama koja biljei zadubine, kao npr. o Isa-begovoj tekiji, odnosno zaviji. Ova vakufnama, odnosno godina njenog nastanka, uzima se zvanino kao godina osnivanja grada Sarajeva. Vano je naglasiti da osmanski razvoj Sarajeva kao kasabe, a zatim šehera, zapoinje upravo na podruju današnje opine Stari Grad, te e kroz povijest podruje današnje opine biti sama srika Sarajeva sve do dana današnjega.

 

Gazi Husrev-beg, najvei sarajevski vakif

Nakon Isa-bega Ishakovia, koji je najmarkantnija linost Sarajeva u XV stoljeu, u narednom XVI stoljeu Sarajevo je obiljeio lik, a prije svega, djelo najveeg sarajevskog vakifa, ali ne samo sarajevskog, nego i bosanskohercegovakog. Rije je o Gazi Husrev-begu. Bosanski namjesnik Gazi Husrev-beg u vremenu od 1521. do 1541. svojim aktivnostima, posebno onim kulturne naravi, kasabu Sarajevo je preobrazio u šeher (viši rang), a za tih 20 godina svog namjesništva uinio je cijelo XVI stoljee epohom procvata ili kako ga nazvaše zlatno doba za Sarajevo, ali i cijelu BiH. Najglasovitija dobra ovoga vakifa su: Begova damija, medresa Kuršumlija, hanikah, biblioteka, bezistan, Tašlihan, imaret, musafirhana i preko 200 duana. U vrijeme njegovog namjesništva izgraena je i Stara pravoslavna crkva na Bašaršiji, a tim inom samo je nastavljena višestoljetna sarajevsko-bosanska koegzistencija.

 

Veliki poar i dolazak Austro-ugarske

Krajem XVII stoljea, tanije 1697. godine sarajevska zlatna epoha jenjava u vatri. Naime, princ Eugen od Savoje je sa svojim vojnicima 23. i 24. oktobra Sarajevo, odnosno Bašaršiju, jezgru grada, pretvorio u zgarište. Od ovog velikog poara pa sve do dolaska nove vlasti (Austro-Ugarske) Sarajevo se nije uspjelo obnoviti tako da ponovo doivi i nastavi svoje zlatno doba.

Godina 1878. je godina novog preokreta u razvoju Sarajeva, ali i onoga što danas zovemo opinom Stari grad.  

Osmansku vladavinu, odnosno kulturu zamjenjuje nova i rekli bi smo ivlja kultura pod okriljem Austro-ugarske monarhije. Šeher Sarajevo svoju orijentalno-islamsku notu poinje sve više gubiti i poprima manire evropske provinijencije. Proimanje Istoka i Zapada nekada je išlo bolno, a nekada je uspijevalo nai modele u kojim Istok i Zapad iznalaze dovoljno prostora za ivot, odnosno suivot. Bašaršija, pa i znaajan dio Starog Grada (današnje opine) uveliko zadrava osmanskodobnu tradiciju. Posmatramo li opinu Stari Grad, njenu urbanu sliku, moemo napraviti jedan grubi presjek i rei da je Slatko oše, odnosno prelaz iz ulice Sarai u ulicu Ferhadija „vododijelnica“ istone i zapadne kulture koju ova opina, ali i grad Sarajevo i drava BiH baštini.

Sarajevo je u XX stoljee ušlo sa atentatom (1914. god.) na prestolonasljednika Austro-Ugarske monarhije Franca Ferdinanda. Atentator je poznat, Gavrilo Princip, a još poznatije je ono što je uslijedilo nakon atentata – Prvi svjetski rat. (photo atentat ili I sv rat)

Naalost, XX stoljee u Sarajevu je zapoeto atentatom i ratom, Svjetskim ratom, a završilo ratom – agresijom na BiH (1992.-95.). ovjek ovdašnjih krajeva rekao bi da je XX stoljee za ovu zemlju i njenog ovjeka bilo i previše tegobno, stoga je vrijeme da XXI stoljee bude prosperitetno.

Nazad tampaj  Na vrh
STAROGRADSKI Haberi